ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ arrow ΑΡΧΕΙΟ ΑΡΘΡΩΝ Παρασκευή 18 Αύγ 2017
Μενού - Επιλογές
ΕΠΙΛΟΓΕΣ
Γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα σε σχέση με το περιβάλλον και τον άνθρωπο Εκτύπωση Αποστολή με e-mail
Μεταλλαγμένα
Πανελλαδική Κίνηση Κατά των Γ.Τ.Ο. , Τρίτη, 08 Φεβρουάριος 2005

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΚΙΝΗΣΗ ΚΑΤΑ ΤΩΝ Γ.Τ.Ο.
Για επικοινωνία: τηλ. 24410 72477, fax. 24950 52276
Ιστοχώρος:
www.nogmos.gr, e-mail : kinisi@nogmos.gr

Πραγματοποιήθηκε το Σάββατο 05.02.2005 στα Τρίκαλα, με μεγάλη επιτυχία, ενημερωτική Εκδήλωση – Συζήτηση της Πανελλαδικής Κίνησης κατά των Γ.Τ.Ο. με κεντρικό ομιλητή τον κ. Λαζαρίδη Χαράλαμπο, καθηγητή Μηχανικής Τροφίμων  του Α.Π.Θ. και σημαντικό στέλεχος του Kαταναλωτικού Kινήματος.

Το θέμα που συζητήθηκε ήταν:
«Γενετικά Τροποποιημένα Προϊόντα: Επιπτώσεις στη Φύση την Υγεία και την Οικονομία.”

Το κοινό που συμμετείχε έμεινε καθηλωμένο για τρεις ώρες παρακολουθώντας και κάνοντας ερωτήσεις στον ομιλητή δείχνοντας το μεγάλο του ενδιαφέρον αλλά και τη βαθιά του ενημέρωση για το θέμα των Γ.Τ.Ο. και τις τεράστιες διαστάσεις του.

Το συμπέρασμα που βγήκε ήταν ότι ένα συνειδητοποιημένο και δραστήριο Κοινωνικό Κίνημα είναι σε θέση να ανατρέψει τη σημερινή κατάσταση που φαίνεται να είναι εκτός ελέγχου και ότι πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη σημασία στη Παιδεία.

Γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα σε σχέση με το περιβάλλον και τον άνθρωπο

Χαράλαμπος Ν. Λαζαρίδης
Καθηγητής Μηχανικής Τροφίμων,
Διευθυντής Εργαστηρίου Επεξεργασίας και Μηχανικής Τροφίμων
Τομέας Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων, Τμήμα Γεωπονίας Α.Π.Θ.

"Η απόσταση ανάμεσα σε αυτό που είναι τεχνικά εφικτό και σε εκείνο που μπορεί να αντιμετωπίσει υπεύθυνα ο άνθρωπος αυξάνεται συνεχώς"
ΑΝΙΤΑ INTEL
Kαθηγήτρια Γενετικής Μηχανικής-
Ιδρύτρια Ευρωπαϊκού Δικτύου Ηθικής της Γενετικής

"Η Γενετική Μηχανική αντιπροσωπεύει τις πιο ελπιδοφόρες σκέψεις μας, αλλά και τους πιο ενδόμυχους φόβους μας"
JEREMY RIFKIN
Συγγραφέας - Πρόεδρος Ιδρύματος Οικονομικών Τάσεων (HΠA)

Περίληψη

Η γενετική μηχανική (ΓΜ) απελευθέρωσε ένα τεράστιο δυναμικό κατευθυνόμενης τροποποίησης του γενετικού υλικού ζώντων οργανισμών αναπτερώνοντας τις ελπίδες μας για επιτυχή αντιμετώπιση επάρατων ασθενειών και δυσεπίλυτων προβλημάτων της ανθρωπότητας.

Σωστά επιλεγμένες εφαρμογές της ΓΜ μπορούν να μας βοηθήσουν να βγούμε από τα αδιέξοδα στα οποία οδηγηθήκαμε με την εντατικοποίηση της γεωργίας, αν σχεδιαστούν και εφαρμοστούν με σύνεση, με ασφάλεια και με γνώμονα το όφελος του ανθρώπου και του περιβάλλοντος. Σε αντίθετη περίπτωση, το τεράστιο δυναμικό της ΓΜ μπορεί να λειτουργήσει αρνητικά και να πλήξει ανεπανόρθωτα τον άνθρωπο-εμπνευστή της, τιμωρώντας τον για την απερισκεψία του.

Τα Γενετικά Τροποποιημένα Τρόφιμα (ΓΤΤ) έφεραν στο προσκήνιο ένα πλήθος ζητημάτων που αφορούν κάθε σκεπτόμενο πολίτη και έχουν σχέση με την προστασία της υγείας/ασφάλειας και των δικαιωμάτων του Καταναλωτή, την προστασία του περιβάλλοντος, τις δομές και το μέλλον της γεωργίας, την ανεξαρτησία και την ανάπτυξη των τρίτων χωρών, τον έλεγχο της παγκόσμιας οικονομίας, τον κοινωνικό έλεγχο και την ηθική της τεχνολογίας.

Το μέλλον των ΓΤΤ θα κριθεί από το βαθμό αποδοχής τους από το Καταναλωτικό κοινό, η δε αποδοχή θα εξαρτηθεί από το σεβασμό των βασικών δικαιωμάτων του Καταναλωτή και ιδιαίτερα από το σεβασμό του δικαιώματος για ελεύθερη επιλογή, μετά από υπεύθυνη πληροφόρηση. Ελάχιστη απαίτηση του Καταναλωτή είναι η υποχρεωτική σήμανση των ΓΤΤ, αφού έτσι μόνο μπορεί να γνωρίζει τι ακριβώς καταναλώνει και ποιες είναι οι επιπτώσεις των διατροφικών του επιλογών στον ίδιο, στο περιβάλλον και στην κοινωνία. 

Εισαγωγή

Η ανακάλυψη του τροχού, της τυπογραφίας, της μηχανής εσωτερικής καύσης, του ηλεκτρονικού υπολογιστή, υπήρξαν σταθμοί που επηρέασαν σε ανυπολόγιστο βαθμό τη ζωή μας. Η γενετική μηχανική (ΓΜ) έφερε τη βιοτεχνολογική επανάσταση που προκάλεσε και προκαλεί σεισμική αλλαγή της ανθρώπινης ζωής.

Υπάρχει μια ουσιώδης διαφορά ανάμεσα στις άλλες τεχνολογικές εξελίξεις και τη ΓΜ. Ενώ τις άλλες εξελίξεις τις παρατηρήσαμε και τις χρησιμοποιήσαμε, τη ΓΜ (πέρα από τις άμεσες επιπτώσεις της στα έμβια όντα) κυριολεκτικά την τρώμε!

Τι είναι όμως η ΓΜ και πώς μπήκε στη ζωή μας;

Για πολλά χρόνια ο άνθρωπος προσπάθησε να επηρεάσει την ανάπτυξη των φυτών και των ζώων με όποια μέσα διέθετε και ιδιαίτερα με τη γενετική βελτίωση. Έτσι αναπτύχθηκαν καλύτερες ποικιλίες φυτών, καλύτερες φυλές ζώων. Η συμβατική γενετική βελτίωση φυτών και ζώων είναι μια μακροχρόνια διαδικασία και υπόκειται σε κάποιους περιορισμούς που έχουν τεθεί από την ίδια τη φύση. Αντίθετα, με τη ΓΜ η έκταση και η ένταση (ταχύτητα) των γενετικών μεταβολών μπορούν να αυξηθούν δραστικά, αφού μπορούμε να προσθέσουμε ή να αφαιρέσουμε ένα ή περισσότερα γονίδια “κόβοντας και ράβοντας” γενετικό υλικό από δύο ή περισσότερα είδη. Έτσι οι επιδιωκόμενες βελτιώσεις μπορούν να επιτευχθούν σε πολύ συντομότερο χρόνο.

Επιπλέον η ΓΜ προσφέρει τη δυνατότητα να ξεπεράσουμε τους φραγμούς που μας βάζει η φύση και να συνδιάσουμε γονίδια από πολύ διαφορετικά είδη τα οποία ποτέ δεν θα μπορούσαν να βρεθούν στον ίδιο πυρήνα κάτω από φυσικές συνθήκες. Με άλλα λόγια, γονίδια από ένα επίπεδο ζωής (π.χ. ζώα) μπορούν να εισαχθούν σε κάποιο άλλο (π.χ. φυτά). Αυτό από μια άποψη ακούγεται υπέροχο. Από την άλλη μεριά όμως, μιλάμε για μια νέα επανάσταση. Η επανάσταση της βιοτεχνολογίας, θρυμματίζει την εικόνα μας για τη ζωή και τη φύση με έναν πολύ προσωπικό και άμεσο τρόπο, δημιουργώντας πολλά θεμελιώδη ερωτηματικά. Γιατί τελικά θέλουμε να μεταφέρουμε ένα γονίδιο ψαριού σε κάποιο φυτό ή να ανταλλάξουμε γονίδια ανάμεσα σε εντελώς διαφορετικά είδη φυτών; Γιατί να εφαρμόσουμε γενετική μηχανική;

Η απάντηση των εταιρειών που επένδυσαν στην τεχνολογία αυτή είναι:
- λύση προβλημάτων,
- προστασία από ασθένειες χωρίς ή με λιγότερα φάρμακα,
- όφελος για το περιβάλλον, τον παραγωγό, τον Καταναλωτή,
- αύξηση της παραγωγής για να χορτάσουμε τους πεινασμένους στις τρίτες χώρες.

Αν και όλα αυτά είναι θεωρητικά μέσα στις δυνατότητες της νέας αυτής τεχνολογίας, το ποιες δυνατότητες τελικά θα αξιοποιηθούν θα εξαρτηθεί από τις επιλογές και τα συμφέροντα των εταιρειών που ελέγχουν το χώρο αυτό. Και τα συμφέροντα των εταιρειών συχνά δεν συμβαδίζουν με εκείνα του παραγωγού, του Καταναλωτή ή του περιβάλλοντος.

Όσο για το πρόβλημα της παγκόσμιας πείνας, αυτό δεν είναι απλά ένα πρόβλημα έλλειψης τροφίμων (όπως γλαφηρότατα έδειξαν οι μελέτες του Νομπελίστα οικονομολόγου Αμάρτια Σεν), αλλά ένα πρόβλημα άνισης κατανομής (αγαθά υπάρχουν αλλά σε “λάθος θέση”). Παράλληλα, θα ήταν αφελές να πιστέψουμε ότι οι εταιρείες ΓΜ αποφάσισαν τελικά να επενδύσουν πακτωλούς χρημάτων για να συνεισφέρουν στην επίλυση ενός προβλήματος που αποτελεί  (και δυστυχώς θα αποτελεί) ντροπή για ολόκληρη την ανθρωπότητα.

Η εκτίμηση των Καταναλωτών είναι ότι όλα τα παραπάνω μπορεί να αποτελούν στόχους των εφαρμογών ΓΜ, απώτερος όμως σκοπός των εταιρειών είναι (λογικά και θεμιτά) το χρήμα. Και εδώ είναι που ελοχεύει ο κίνδυνος. Γιατί άσχετα από τη σχετική σπουδαιότητα των δυνατών εφαρμογών για τον άνθρωπο και το περιβάλλον, οι τελικές επιλογές μπορεί να κριθούν στο επίπεδο της κερδοφορίας.

Η βιοτεχνολογία μπήκε ήδη στα χρηματιστήρια ως ο επόμενος προπομπός της οικονομίας. Δισεκατομμύρια δολλάρια και Ευρώ πέφτουν στην έρευνα της βιοτεχνολογίας. Και οι επενδυτές προσδοκούν γρήγορα και μεγάλα κέρδη. Σε γενικές γραμμές οι επενδύσεις αφορούν δύο τομείς: τη γεωργία και την ιατρική.

Στην ιατρική έχουμε ήδη κάποια σημαντικά θετικά αποτελέσματα (φθηνότερη, περισσότερη, καθαρότερη ινσουλίνη γαι τους διαβητικούς) αλλά και σοβαρές προοπτικές επίλυσης δυσεπίλυτων προβλημάτων υγείας (δυνατότητες διάγνωσης δύσκολων ασθενειών, δυνατότητες γονιδιακής θεραπείας επάρατων ασθενειών - γονιδιακή θεραπεία καρκίνου, aids, κ.λ.π.). Ποιος αλήθεια μπορεί να κριτικάρει τέτοιες εφαρμογές;

Εκεί που υπάρχει σκεπτικισμός και ανησυχία είναι σε εφαρμογές όπου τα  μεν οφέλη για τον Καταναλωτή είναι ανύπαρκτα ή ασήμαντα, ενώ οι πιθανοί και ορατοί κίνδυνοι για σοβαρές αρνητικές επιπτώσεις στον άνθρωπο, στις ανθρώπινες κοινωνίες και στο περιβάλλον είναι πολλοί και συχνά υπερβαίνουν τις γνωστές κλίμακες κινδύνων. Πρόκειται για τις εφαρμογές στη γεωργία. Οι λόγοι είναι προφανείς. Οι γενετικά τροποποιημένες πρώτες ύλες χρησιμοποιούνται για ζωοτροφή ή για παραγωγή τροφίμων. Τα τρόφιμα τα τρώμε και επηρεάζουν άμεσα την υγεία μας!

Από την άλλη μεριά, η διασπορά στη φύση γενετικού υλικού σε πολλούς διαφορετικούς, νέους και απρόβλεπτους (από τη φύση) συνδιασμούς συνιστά μια σοβαρή απειλή για τη βιοποικιλότητα και την ισορροπία που τόσο σοφά αναπτύχθηκε και τόσο αρμονικά λειτούργησε για εκατομμύρια χρόνια.Το πατεντάρισμα γενετικού υλικού και η μονοπώλησή του σε συνδιασμό με τεχνικές αποκλεισμού της δυνατότητας χρησιμοποίησης μέρους της σοδειάς για σπόρο (τεχνολογία terminator) ανατρέπουν εκ θεμελίων το θεσμό της παραδοσιακής γεωργίας και δημιουργούν τεράστια ηθικά και πολιτικά ζητήματα, αφού οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στον έλεγχο της παγκόσμιας παραγωγής τροφίμων από  μερικές πολυεθνικές εταιρείες.

Είναι φανερό επομένως ότι, η εφαρμογή ΓΜ για παραγωγή τροφίμων είναι μια υπόθεση με πολλές και σημαντικές διαστάσεις, πέρα από την ασφάλεια των τροφίμων και την υγεία του Καταναλωτή. Αυτές οι διαστάσεις πρέπει να διερευνηθούν σε ικανοποιητικό πλάτος και βάθος προκειμένου να μπορέσουμε να αποφανθούμε για τις θετικές και αρνητικές επιπτώσεις της νέας αυτής τεχνολογίας.

Τελικά, ποιο είναι το κόστος της υποσχόμενης αφθονίας; Τι επιπτώσεις έχουν οι νέες αυτές τεχνολογίες στην ποιότητα και ασφάλεια των τροφίμων; Ποιες είναι οι συνέπειες της εφαρμογής τους στο περιβάλλον και τα οικοσυστήματα; Ποιοι είναι οι κίνδυνοι και ποια τα οφέλη; Ποιος οφελείται και ποιος κινδυνεύει; Ποιες είναι οι προκλήσεις που πρέπει να αντιμετωπίσει σήμερα και στο μέλλον ο παραγωγός, ο βιομήχανος, ο Καταναλωτής; Ποιες είναι οι ανάγκες σήμανσης και νομοθεσίας; Ποια είναι τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για την προστασία του Καταναλωτή και του περιβάλλοντος;

Πως φθάσαμε στα  Γενετικά Τροποποιημένα Τρόφιμα 

Αν και η χρήση της μοριακής βιολογίας για βελτίωση των χαρακτηριστικών ζώντων οργανισμών υπήρξε σημαντικό μέρος της ραγδαίας ανάπτυξης της βιοτεχνολογίας κατά τις τελευταίες δεκαετίες, μόλις πριν από 3-4 χρόνια άρχισε να ενσωματώνεται με τη μορφή νέων, γενετικά τροποποιημένων συστατικών ή οργανισμών σε κοινά τρόφιμα ευρείας κατανάλωσης. Τα τρόφιμα αυτά αναφέρονται με τον απλουστευμένο όρο “γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα”  (ΓΤΤ) ή με το λανθασμένο όρο “γενετικά μεταλλαγμένα τρόφιμα”, αφού οι γενετικές αλλαγές δεν είναι αποτέλεσμα τυχαίας μετάλλαξης, αλλά σκόπιμης και κατευθυνόμενης γενετικής τροποποίησης.

Πώς όμως φθάσαμε ως εδώ; Ποιος ζήτησε τα ΓΤΤ; 

Φαίνεται πως η ΓΜ ήρθε στη γεωργία για να βγάλει τη γεωργική παραγωγή από τα αδιέξοδα στα οποία μας οδήγησαν οι αντι-αειφορικές πρακτικές της βιομηχανοποιημένης (εντατικής) γεωργίας. Τα αδιέξοδα της εντατικής γεωργίας, έγιναν αναπόφευκτα αδιέξοδα των αγροχημικών εταιρειών.

Πιο συγκεκριμένα, η αγροχημική επανάσταση των τελευταίων 70 χρόνων φαίνεται ότι έφθασε στο τέρμα της. Με τη συνεχώς αυξανόμενη ανθεκτικότητα των παρασίτων και των ζιζανίων στις φυτοπροστατευτικές ουσίες και την αυξανόμενη ανησυχία των πολιτών για τα υπολείματα, τη ρύπανση του νερού και την καταστροφή του περιβάλλοντος, το κόστος έγκρισης και εισαγωγής (στην αγορά) νέων φυτοπροστατευτικών ουσιών αυξήθηκε απαγορευτικά. Καθώς οι εταιρείες αγροχημικών πιέζονται να αποδείξουν την ασφάλεια και την περιβαλλοντολογικά φιλική συμπεριφορά των προϊόντων τους, δυσκολεύονται αφάνταστα να παραμείνουν κερδοφόρες και καταφεύγουν σε λύσεις ανάγκης (π.χ. εξαγορές και συγχωνεύσεις εταιρειών). Πριν από 10 μόλις χρόνια, 20 εταιρείες κατείχαν το 90 % της παγκόσμιας αγοράς. Σήμερα το ίδιο ποσοστό ελέγχεται από 10 μόνον εταιρείες. Με τη δυναμική αυτή μπορεί εύκολα να προβλεφθεί η εξέλιξη των συγχωνεύσεων, αλλά και η προοπτική ελέγχου της τεράστιας αυτής αγοράς.

Η ΓΜ προσφέρει στις εταιρείες αυτές έναν καινούργιο δρόμο για εύκολη κερδοφορία, αφού προσφέρει τη δυνατότητα γρήγορης παραγωγής “λύσεων” σε σχέση με τη συμβατική γενετική βελτίωση.

Έτσι, για πράδειγμα, με τη δημιουργία φυτών ανθεκτικών σε συγκεκριμένα ζιζανιοκτόνα, οι εταιρείες ΓΜ πιάνουν “μ’ ένα σμπάρο δυο τρυγόνια”. Πουλάνε σπόρο και φάρμακο μαζί. Γιαυτό και εταιρείες αγροχημικών έτρεξαν πρόσφατα να εξαγοράσουν εταιρείες παραγωγής ΓΤ σπόρων, καταβάλοντας υπέρογκα ποσά, ιδιαίτερα όταν οι εξαγοραζόμενες εταιρείες ΓΜ διέθεταν τεχνολογίες αποκλειστικής εμπορίας σπόρου (τεχνολογία terminator).

Επιπτώσεις και προβληματισμοί

Ο διάλογος πάνω στις γεωργικές εφαρμογές της ΓΜ εστιάζεται σε διάφορα θέματα που άμεσα ή έμμεσα  ενδιαφέρουν κάθε σκεπτόμενο πολίτη, μιας και αφορούν:
1. Την υγεία και ασφάλεια του Καταναλωτή και την προστασία των δικαιωμάτων του
2. Το περιβάλλον και τη βιοποικιλότητα του πλανήτη
3. Τις δομές και το μέλλον της γεωργίας
4. Τον έλεγχο του διεθνούς εμπορίου και της  παγκόσμιας οικονομίας
5. Τις τοπικές κοινωνίες των αναπτυσσόμενων χωρών
6. Τον κοινωνικό ρόλο και την ηθική της επιστήμης και της τεχνολογίας
7. Την οριοθέτηση και ανάληψη ευθυνών σε περίπτωση απρόβλεπτων δυσμενών επιπτώσεων
8. Τη σήμανση και τη νομοθεσία  ελέγχου των ΓΤΤ.

Άμεσες επιπτώσεις

Η παραγωγή και διακίνηση ΓΤΤ έχει σχέση με τα παρακάτω ζητήματα που αναφέρονται άμεσα σε βασικά δικαιώματα των Καταναλωτών:
- Υγεία και Ασφάλεια Καταναλωτή
- Δικαίωμα Πληροφόρησης
- Δικαίωμα Επιλογής
- Δικαίωμα Αποζημίωσης

α. Υγεία και Ασφάλεια Καταναλωτή

Η γενετική τροποποίηση ενός φυτικού οργανισμού έχει σαν αποτέλεσμα κάποιες αλλαγές στη σύσταση και τα διατροφικά του χαρακτηριστικά, ενώ μπορεί να συνοδεύεται από εμφάνιση αλλεργικότητας ή ακόμη και τοξικότητας για κάποια άτομα  (Nordlee et al., 1996).

Οι πιθανές αλλεργικές ή τοξικές επιδράσεις  κατά την κατανάλωση ΓΤΤ μπορεί να οφείλονται :
- Στην εμφάνιση νέων προϊόντων (νέες πρωτείνες  ή ένζυμα)
- Στην παραγωγή υφιστάμενων προϊόντων (πρωτεϊνών ή ενζύμων) σε υψηλότερα (του φυσιολογικού) επίπεδα
- Στην παρουσία ΓΤ-μικροβίων που συμμετέχουν στη διαδικασία παραγωγής (ζυμώσεις τροφίμων)

Ενώ οι Εταιρείες διατείνονται ότι μπορούν να ελέγξουν αποτελεσματικά (effective screening) για παρουσία αλλεργιογόνων ουσιών, η Επιτροπή ειδικών των FAO/WHO αναφέρει σχετικά στο πόρισμά της  (FAO, 1997): “δυστυχώς προς το παρόν δεν υπάρχουν αξιόπιστα μοντέλα εκτίμησης της αλλεργιογόνου δράσης ΓΤΤ”.

Με τα δεδομένα αυτά, κάθε άνθρωπος και ιδιαίτερα όποιος έχει γνωστά προβλήματα αλλεργικότητας πρέπει να είναι σε θέση να προστατέψει την υγεία του γνωρίζοντας αν το τρόφιμο που καταναλώνει περιέχει ΓΤ υλικό.

Αναφορικά  με την αξιολόγηση της ασφάλειας των ΓΤΤ, η ίδια Επιτροπή αποφάσισε ότι οι διαδικασίες έγκρισης νέων προσθέτων (για τη βιομηχανία τροφίμων) δεν κρίνονται επαρκείς για την αξιολόγηση της επικινδυνότητας των ΓΤΤ. Γιαυτό συνιστάται ιδιαίτερο πρωτόκολλο αναλύσεων στο οποίο περιλαμβάνονται:
- Μοριακός Χαρακτηρισμός
- Φαινοτυπικός Χαρακτηρισμός
- Συστατική Ανάλυση
- Αλλεργιολογική Ανάλυση
- Τοξικολογική Ανάλυση

Η διαβάθμιση της ασφάλειας γίνεται με βάση την αρχή της ουσιαστικής ισοδυναμίας (Substantial Equivalence) που περιλαμβάνει τρεις κατηγορίες ΓΤ προϊόντων:
1. Ουσιαστικά Ισοδύναμο (Ο.Ι.) Προϊόν
2. Ουσιαστικά Ισοδύναμο με κάποιες διαφορές
3. Ουσιαστικά ΜΗ Ισοδύναμο

Είναι αυτονόητο ότι ένα πολύπλοκο και απαιτητικό πρωτόκολλο αξιολόγησης και ελέγχων προϋποθέτει άρτια οργανωμένες κρατικές υπηρεσίες ελέγχου, με:
- Εκπαιδευμένο προσωπικό
- Σύγχρονη, επαρκή νομοθεσία
- Σύγχρονο, επαρκή εξοπλισμό
- Άρτια οργανωμένο σύστημα ελέγχου τροφίμων

Τόσο οργανωμένες υπηρεσίες ελέγχου δυστυχώς δεν υπάρχουν στη χώρα μας, ενώ είναι ζητούμενες ακόμη και σε μερικές πιο προηγμένες χώρες από τη δική μας.

Τέλος, την υγεία και ασφάλεια του Καταναλωτή αφορά και η μεταφορά αντίστασης στα αντιβιοτικά από τα ΓΤ φυτά στη μικροχλωρίδα του πεπτικού μας συστήματος. Πολλά από τα ΓΤ φυτά ενσωματώνουν τέτοια γονίδια κατά τη διαδικασία της γενετικής τροποποίησής τους.

Η αυξημένη αντίσταση στα αντιβιοτικά είναι πλέον ένα σοβαρότατο πρόβλημα που παίρνει απειλητικές διαστάσεις, αφ’ ενός λόγω της μη-ορθολογικής χρήσης ανθρώπινων αντιβιοτικών, αφ’ ετέρου λόγω εκτεταμένης και ανεξέλεγκτης χρήσης στα σιτηρέσια των αγροτικών ζώων σε πολλές ανεπτυγμένες χώρες  Γιαυτό το διεθνές Καταναλωτικό Kίνημα κατά τον πρόσφατο Δι-Ατλαντικό Διάλογο Καταναλωτών (Trans-Atlantic Consumer Dialogue) απαίτησε την απαγόρευση χρήσης αντιβιοτικών ως αυξητικών παραγόντων στα σιτηρέσια των ζώων (TACD Resolutions, 1999). Παρόμοια πρέπει να απαγορευθεί η χρήση γονιδίων αντοχής στα αντιβιοτικά  κατά τη ΓΤ φυτών.

β. Δικαίωμα πληροφόρησης - ελεύθερης επιλογής

Το δικαίωμα πληροφόρησης του Καταναλωτή για όλα τα χαρακτηριστικά των προϊόντων που χρησιμοποιεί κατοχυρώθηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών στις “Οδηγίες για Προστασία του Καταναλωτή” όπου αναφέρεται ρητά: “η πρόσβαση των Καταναλωτών σε επαρκή πληροφόρηση που τους επιτρέπει να κάνουν πληροφορημένες επιλογές σύμφωνα με τις προσωπικές επιθυμίες και ανάγκες τους”.

Προκειμένου ο Καταναλωτής να είναι σε θέση να ασκήσει το βασικό δικαίωμα της ελεύθερης επιλογής (μετά από ενημέρωση), πρέπει να  γνωρίζει αν τα τρόφιμα που ενδιαφέρεται να προμηθευτεί περιέχουν γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς. Αυτό είναι αδύνατο να συμβεί, αν δεν γίνεται διαχωρισμός του ΓΤ υλικού στην πηγή του και αν δεν υπάρχει ανάλογη σήμανση των ΓΤΤ, αν δηλαδή δεν αναφέρεται στην ετικέτα η παρουσία στο τρόφιμο ΓΤ υλικού.

Η σήμανση ενός τροφίμου δεν έχει να κάνει (μόνο) με την υγεία και ασφάλεια του Καταναλωτή  (De Winter, 1998) και δεν επιβάλεται μόνο σε περιπτώσεις πιθανής επικινδυνότητας, όπως λανθασμένα διατείνονται οι υπέρμαχοι της προαιρετικής σήμανσης των ΓΤΤ. Απ’ εναντίας, η ετικέτα ενός τροφίμου έχει να κάνει με το δικαίωμα επιλογής και οφείλει να πληροφορεί για το περιεχόμενο, τη διατροφική αξία, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά  και τον ιδιαίτερο τρόπο παραγωγής του τροφίμου (αν υπάρχει).

Με βάση άλλωστε τη λογική αυτή, και προκειμένου ο Καταναλωτής να είναι σε θέση να ρυθμίζει το διαιτολόγιό του σύμφωνα με τις προσωπικές διατροφικές ανάγκες, στις Η.Π.Α. έχει επιβληθεί από το 1990  η υποχρεωτική αναγραφή των θρεπτικών συστατικών σε όλα  τα  συσκευασμένα τρόφιμα. Κατά τη δεύτερη συνάντηση του Δι - Ατλαντικού Διαλόγου Καταναλωτών (Απρίλης 1999) αποφασίστηκε η θέσπιση της υποχρεωτικής αναγραφής θρεπτικών συστατικών τόσο από τα αρμόδια όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) όσο και από τον Διεθνή Κώδικα Τροφίμων (Codex Alimentarius) (TACD Resolutions, 1999).

To παράδοξο με τη νομοθεσία τροφίμων των Η.Π.Α. είναι η προαιρετική σήμανση των ΓΤΤ, τη στιγμή που είναι υποχρεωτική η διατροφική σήμανση (nutritional labelling) κάθε τροφίμου. Είναι ευνόητο ότι σε ένα παγκοσμιοποιημένο εμπόριο υλών και προϊόντων, για να έχει νόημα και αξία η υποχρεωτική σήμανση ΓΤΤ  στην Ευρώπη, πρέπει να τηρείται η ίδια αρχή και για τα εισαγόμενα από άλλες χώρες προϊόντα.

Με τη σήμανση των ΓΤΤ προσφέρεται στον Καταναλωτή πληροφόρηση σχετικά με τον τρόπο παραγωγής του προϊόντος και είναι στην ευχέρεια του ίδιου να  επιλέξει ή να απορρίψει το προϊόν, λαμβάνοντας υπ’ όψιν όλα τα υπέρ και τα κατά (πιθανοί κίνδυνοι για την υγεία του, πιθανές επιπτώσεις στο περιβάλλον, επιπτώσεις ηθικής και κοινωνικο-οικονομικής διάστασης, κ.ά). Έτσι μπορεί να προστατέψει την υγεία του, να ασκήσει τα δικαιώματά του και να υπερασπιστεί τις ηθικές, περιβαλλοντικές και ανθρώπινες αξίες του.

γ. Ανάληψη ευθύνης επιπτώσεων - Δικαίωμα αποζημίωσης

Είναι ενδιαφέρον πως οι χώρες και οι εταιρείες-παραγωγοί Γενετικά Τροποποιημένων Οργανισμών (ΓΤΟ) αρνούνται να αναλάβουν την ευθύνη για τυχόν αρνητικές επιπτώσεις των προϊόντων τους στον άνθρωπο και στο περιβάλλον. Είναι εξ ίσου ενδιαφέρον ότι, διεθνείς ασφαλιστικοί οργανισμοί αρνούνται να αναλάβουν την κάλυψη κινδύνων από βιοτεχνολογία.

Αλλά, αν κάποιος αρνείται να αναλάβει την ευθύνη των δραστηριοτήτων του, πώς μπορεί να πείσει ότι είναι σε θέση να ελέγξει τις επιπτώσεις τους; Και γιατί πρέπει ο Καταναλωτής και ο κάθε πολίτης αυτού του κόσμου να πληρώσει το τεράστιο κόστος (ανθρώπινο, περιβαλλοντικό, οικονομικό, κλπ) ενός μοιραίου λάθους που κάποιοι έκαναν στην προσπάθεια να πετύχουν γρήγορα και μεγάλα κέρδη; Δεν είναι λογικό να υπάρξει αναστολή (moratorium) απελευθέρωσης ΓΤΟ μέχρις ότου βρεθούν μηχανισμοί ανάληψης των ευθυνών από τους εκάστοτε υπευθύνους; Μόνο έτσι θα υπάρξει μια ασφαλιστική δικλείδα που θα επιβάλει στην ανάπτυξη των γεωργικών εφαρμογών ΓΜ ένα ρυθμό που επιτρέπει ικανοποιητικό έλεγχο πιθανών αρνητικών επιπτώσεων.

Επιπτώσεις στο περιβάλλον και τη βιοποικιλότητα

Είναι τα ΓΤ φυτά απειλή για τη βιοποικιλότητα, για το περιβάλλον; Μπορούν τα γονίδιά τους να μεταφερθούν ελεύθερα στη φύση; Οι Εταιρείες λένε όχι. Κι όμως υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι τέτοια μεταφορά μπορεί να συμβεί. Σε πειράματα που έγιναν στη Δανία, γονίδια αντοχής σε ζιζανιοκτόνα μεταφέρθηκαν από ΓΤ canola σε συγγενικό άγριο είδος (field mustard). Τα μέτρα απομόνωσης των πειραματικών καλλιεργειών μπορεί να αποδειχθούν ανεπαρκέστατα, αφού η γύρη των φυτών μπορεί να ταξιδέψει γρήγορα σε πολύ μεγάλες αποστάσεις, μεταφέροντας ανεξέλεγκτα γενετικό υλικό.

Μεταφορά γονιδίων αντοχής στα ζιζανιοκτόνα (ή στα έντομα) από τα καλλιεργούμενα φυτά σε άλλα ζιζάνια (ή άλλα έντομα) σημαίνει ανάγκη αύξησης των φυτοπροστατευτικών ουσιών σε βάρος των παραγωγών, των Καταναλωτών και του περιβάλλοντος. Σε τέτοια περίπτωση αυτόματα εξουδετερώνεται το προβαλόμενο “όφελος της μειωμένης χρήσης φυτοφαρμάκων και προστασίας του περιβάλλοντος”, αφού οδηγούμαστε σε αντίθετο (από το επιδιωκόμενο) αποτέλεσμα.

Επιπτώσεις στις δομές και το μέλλον της γεωργίας

Μετά από χιλιάδες χρόνια άσκησης της παραδοσιακής, αειφορικής γεωργίας, περάσαμε τις τελευταίες δεκαετίες στην εντατικοποίηση της γεωργίας που χαρακτηρίζεται από ληστρική εκμετάλευση φυσικών πόρων, χρήση αυξημένων εισροών (φάρμακα, λιπάσματα, εφόδια, ενέργεια, κλπ), με σοβαρές επιπτώσεις για τον άνθρωπο, τον πολιτισμό και το περιβάλλον. Η εντατικοποίηση οδήγησε σε μεγιστοποίηση παραγωγής και ελαχιστοποίηση του (οικονομικού) κόστους με τη ματιά κολημμένη στο σήμερα, χωρίς σκέψη και ανησυχία για το πραγματικό κόστος, χωρίς μέριμνα για το αύριο, για τη συνέχεια ύπαρξης του ανθρώπου και της φύσης.

Έτσι οδηγηθήκαμε σε μοντέλα “ανάπτυξης”: χωρίς σεβασμό στη Φύση, χωρίς σεβασμό στον άνθρωπο και τις ανθρώπινες αξίες (ανταγωνισμός μέχρι εξόντωσης), χωρίς ηθική (χωρίς δικαίωμα ύπαρξης και προσμονής  για όλους), χωρίς λογική (σαν να υπάρχουν απεριόριστοι πόροι, σαν να ζούμε σε έναν άτρωτο πλανήτη, σαν να ήταν άνθρωπος και φύση άσχετα μεταξύ τους), χωρίς σεβασμό στην πολιτιστική μας κληρονομιά, στην παράδοση, στις ρίζες μας (αλλοτρίωση), χωρίς λύσεις στα διογκούμενα περιβαλλοντικά προβλήματα.

Τα τελευταία χρόνια αναγνωρίστηκε από όλους η ανάγκη δομικών αλλαγών στις διαδικασίες της γεωργικής παραγωγής με έμφαση στην εφαρμογή μεθόδων και διαδικασιών “αειφορικής γεωργίας”.  Μάλιστα, η Γεωπονική Σχολή του Α.Π.Θ. λειτουργεί πιλοτικό πρόγραμμα κατάρτισης των νέων γεωπόνων στις αρχές της αειφορικής γεωργίας.

Η αειφορική γεωργία και γενικότερα η αειφορική ανάπτυξη, εφαρμόζουν τεχνικές παραγωγής και ανάπτυξης με επίκεντρο τον άνθρωπο και ιδιαίτερα, με σεβασμό στη Φύση (αναγνώριση ιδιαίτερου ρόλου φυτών έναντι άλλων όντων), με σεβασμό στον άνθρωπο και τις ανθρώπινες αξίες (δημοκρατία, αλληλεγγύη, συνεργασία), με αναγέννηση πόρων (regenerative agriculture), με λογική (περιορισμένοι πόροι, άνθρωπος-φύση άρρηκτα δεμένοι), με σεβασμό στην πολιτιστική μας κληρονομιά, στην παράδοση, στις ρίζες μας, με κοινωνικό έλεγχο (social control)

Και ενώ προσπαθούμε να αναπτύξουμε και να διδάξουμε στους νέους επιστήμονες και - εν τέλει - στους παραγωγούς, διαδικασίες και πρακτικές αειφορικής παραγωγής και ανάπτυξης, έρχεται η νέα τεχνολογία και - με την επίκληση αειφορικών στόχων - απειλεί να σαρώσει στο πέρασμά της κάθε έννοια αειφορίας.

Με την δυνατότητα που μας δίνει η ΓΜ “να κόβουμε και να ράβουμε” γενετικό υλικό,  και υποθέτοντας (ή έχοντας την ψευδαίσθηση;) ότι κατέχουμε όλα τα μυστικά και ολόκληρη τη σοφία της φύσης, αποφασίσαμε ότι μπορούμε να κάνουμε απίθανους συνδιασμούς γενετικού υλικού από διαφορετικά είδη ή και διαφορετικές μορφές ζωής, για να εξυπηρετήσουμε πολύ συγκεκριμένους (θεμιτούς ή αθέμιτους) στόχους, αγνοώντας ένα σωρό από άμεσες ή έμμεσες επιπτώσεις που μπορεί να συνοδεύουν την επίτευξη των στόχων αυτών.

Πατεντάρουμε γενετικό υλικό και κατοχυρώνουμε “γονίδια ιδιωτικής χρήσης”, σαν νά ‘μαστε εμείς οι δημιουργοί τους. Με την “τεχνολογία - εξολοθρευτή” (terminator technology) παράγουμε φυτά που δίνουν στείρο σπόρο, για να μη μπορεί ο παραγωγός να εφαρμόσει την πανάρχαια πρακτική της φύλαξης σπόρου για την επόμενη χρονιά. Με τον τρόπο αυτό επέρχεται καίριο κτύπημα στο θεσμό της παραδοσιακής γεωργίας, φαλκιδεύεται η εξάρτηση ολόκληρων κοινωνιών ή λαών από ορισμένες εταιρείες ΓΜ, ενώ παράλληλα απειλούνται με εκτόπιση (και τελικά εξαφάνιση) αυτόχθονες ποικιλίες με πολύτιμο γενετικό υλικό και τεράστια γεωργική σημασία. Απειλείται τελικά η ίδια η δημοκρατία (στέρηση επιλογών) και η ανεξαρτησία κοινωνιών και λαών.

Μπορεί άραγε η ΓΜ να λειτουργήσει ηθικά, δημοκρατικά, με θετική συμβολή  στην αειφορική γεωργία και ανάπτυξη; Η απάντηση είναι ναι. Μπορεί, αν οι πειραματισμοί και οι εφαρμογές προχωρήσουν με ελεγχόμενους ρυθμούς, αξιολογώντας όλους τους κινδύνους και όλες τις επιπτώσεις, λαμβάνοντας όλα τα απαιτούμενα προληπτικά μέτρα, θέτοντας στόχους που έχουν σημαντικά και αναμφισβήτητα οφέλη για τον Παραγωγό, τον Καταναλωτή και τη Φύση. Οι δυνατότητες της ΓΜ (όπως και της Επιστήμης γενικά) είναι τεράστιες. Το ερώτημα που κρίνει το τελικό αποτέλεσμα είναι, πώς χρησιμοποιούνται, πώς κατευθύνονται οι δυνατότητες αυτές;

Kοινωνικός έλεγχος και ηθική των εφαρμογών ΓΜ

Το τελευταίο ερώτημα μας οδηγεί στη θεώρηση του κοινωνικού ρόλου και της ηθικής της ΓΜ. Ποιος οφελείται από της εφαρμογές της ΓΜ;

Από σχετικές μελέτες αποδοχής των ΓΤΤ (Frewer, 1998), βρέθηκε ότι το κοινό αναλαμβάνει κινδύνους όταν κρίνει πως αυτό είναι σκόπιμο (appropriate). Αν υπάρχει όφελος μονο για τους παραγωγούς και κόστος για το κοινό και το περιβάλλον, τότε οι Καταναλωτές ζητούν “μηδενική επικινδυνότητα”. Γιαυτό βρέθηκε να υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στην αποδοχή της γονιδιακής αντιμετώπισης ασθενειών και στην αποδοχή των ΓΤΤ, αν και πρόκειται για δύο εφαρμογές της ίδιας τεχνολογίας (ΓΜ).

Η εξήγηση των ερωτηθέντων για τη διαφοροποίηση αυτή ήταν αναμενόμενη.

Η γονιδιακή θεραπεία ασθενειών προσφέρει αναμφισβήτητα οφέλη σε έναν χώρο όπου υπάρχει μεγάλη πίεση για ανεύρεση λύσεων και όπου η ΓΜ συχνά συνιστά μονόδρομο χωρίς εναλλακτικές λύσεις. Αν λοιπόν τα οφέλη για τον πολίτη είναι τόσο σημαντικά, ποιος μπορεί να αμφισβητήσει τον κοινωνικό ρόλο και την προσφορά της νέας τεχνολογίας;

Από την άλλη μεριά, τα ΓΤΤ φαίνονται σαν μια υπόθεση χωρίς ξεκάθαρα οφέλη για τον Καταναλωτή. Γιατί λοιπόν να αναπτυχθεί μια νέα τεχνολογία με ένα σωρό πιθανούς κινδύνους, αν δεν υπάρχει σοβαρό όφελος για το κοινό; Το κοινό δεν αρκείται να γνωρίζει αν υπάρχει όφελος και κόστος. Απαιτεί επιπλέον να γνωρίζει:

Ποια είναι τα οφέλη και ποιός οφελείται; Η Βιομηχανία ή ο Καταναλωτής; Ποιοι Καταναλωτές; Ποιοι είναι οι κίνδυνοι και ποιος κινδυνεύει;

Ποιος αλήθεια επένδυσε πάνω στη ΓΜ και για ποιον; Σε ένα επίπεδο, η ΓΜ εγείρει θεμελιώδη ερωτήματα γύρω από την οικονομία της αγοράς. Ποιος την ελέγχει; Οι καταναλωτές ή οι παραγωγοί; Σε ένα άλλο επίπεδο, η ΓΜ συνιστά πολιτική πρόκληση για όλους μας. Ποιο είδος Βιοτεχνολογίας θα επιλέξουμε; Ποιά θα είναι τα κριτήρια των επιλογών μας;

Το κοινό πρέπει να έχει άποψη για την κατεύθυνση των εξελίξεων στη Βιοτεχνολογία. Είναι επιστημονική αλλά και κοινωνική ευθύνη να οδηγήσουμε τις εξελίξεις με καλά πληροφορημένο, έξυπνο, ασφαλή, περιβαλλοντικά φιλικό και κοινωνικά αποδεκτό (οφέλιμο) τρόπο.

Η εμπειρία έδειξε ότι σε πολλές περιπτώσεις οι ανησυχίες του Καταναλωτή για την ασφάλειά του δεν έγιναν σεβαστοί (π.χ. σπογγώδης εγκεφαλοπάθεια βοοειδών - ΒSE, E. coli Ο157:Η7, υπερβολική χρήση αγροχημικών). Ο τρόπος εισαγωγής της ΓΜ έρχεται να ενισχύσει τους φόβους αυτούς. Η ΓΤ σόγια της Monsanto και η ΓΤ τοματόπαστα της Calgene δημιούργησαν σοβαρές αντιδράσεις, κύρια λόγω του τρόπου εισαγωγής των στην αγορά (χωρίς ενημέρωση του Καταναλωτή). Έτσι τα προϊόντα αυτά έφθασαν στο πιάτο του Καταναλωτή ουσιαστικά χωρίς τη θέλησή του! Και αυτό θα συνεχίσει να γίνεται όσο διάστημα δεν  επιβάλεται και δεν εξασφαλίζεται επαρκής σήμανση στα ΓΤΤ.

Ποιος όμως (και για ποιο λόγο) έχει το ηθικό δικαίωμα να παραβιάζει τη θέληση και τα δικαιώματα του Καταναλωτή;

Ποιος και από πού έχει το δικαίωμα να εκθέτει την ανθρωπότητα και το περιβάλλον σε τεράστιους κινδύνους από λανθασμένη απελευθέρωση γενετικού υλικού (λόγω κακής εκτίμησης ή υποτίμησης επιπτώσεων);

Ποιος και πώς θα αντιμετωπίσει μια βιολογική, αναπαραγόμενη ρύπανση;

Τα ερωτηματικά αυτά δεν είναι κινδυνολογία. Είναι ερωτήματα για πιθανές επιπτώσεις, όσο μικρή κι αν κρίνουν μερικοί την πιθανότητά τους. Και τίθενται μόνο και μόνο για να μας κάνουν να συνυπολογίσουμε με ακόμη μεγαλύτερη λεπτομέρεια, σε ακόμη μεγαλύτερο βάθος όλες τις παραμέτρους που μπορεί να μας οδηγήσουν στο μοιραίο λάθος. Μας κάνουν να προχωρήσουμε με μεγαλύτερη περίσκεψη και προφύλαξη σε εφαρμογές που αν και φαίνονται απλές και κατανοητές, μπορεί να κρύβουν παγίδες και κακοτοπιές.

Τα ΓΤΤ στο Ευρωπαίκό και το Διεθνές εμπόριο

Η ενιαία ευρωπαϊκή αγορά προβλήθηκε από την αρχή σαν ευκαιρία για όλους. Οι καταναλωτές όμως γρήγορα διαπίστωσαν πως η προστασία των συμφερόντων τους (μέσα από τη σωστή σήμανση των τροφίμων, την επαρκή και αντικειμενική πληροφόρηση του αγοραστή) έρχεται με πολύ αργότερους ρυθμούς, σε σχέση με τους ρυθμούς εισαγωγής ΓΤ φυτών.

Για παράδειγμα η σήμανση με Ποσοτική Δήλωση Συστατικών (QUalitative Ingredients Declaration - QUID - labelling) μπαίνει σε ισχύ το 2000. Γιαυτό και τα εύλογα παράπονα/διαμαρτυρίες των Καταναλωτών στην Α’ Πανευρωπαϊκή Συνδιάσκεψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (DG XXIV) για την Πολιτική Προστασίας των Καταναλωτών, που έγινε στις Βρυξέλλες το Νοέμβρη του 1998.

Ενώ τα τρόφιμα διακινούνταν διεθνώς ανέκαθεν, μόλις το 1994 μπήκαν κάτω από κανόνες διεθνούς εμπορίου με τη γνωστή συμφωνία GATT (General Agreement on Tariffs and Trade), που μετεξελίχθηκε σε WTO (World Trade Organization - Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου). Στον τελευταίο γύρω της GATT, οι τελικές διαπραγματεύσεις ανατέθηκαν στην ΕΕ και τις ΗΠΑ, τους δυο παγκόσμιους γίγαντες της αγοράς τροφίμων.

Πάνω στο θέμα των ΓΤ τροφίμων η ΕΕ δικαιολογημένα προβάλει σθεναρή αντίσταση. Οι εταιρείες ΓΜ βρίσκονται κύρια στις ΗΠΑ. Η οργανωμένη αντίδραση των Καταναλωτών προέρχεται κύρια από την ΕΕ. Η επιτροπή του ΟΗΕ για τον Διεθνή Κώδικα Τροφίμων (Codex Alimentarius) πρέπει το συντομότερο να καταλήξει σε συμφωνία σχετικά με το τι είναι αποδεκτό και τι δεν είναι.

Tα ΓΤ τρόφιμα μπήκαν πλέον στις διαδικασίες του Δι-Ατλαντικού Διαλόγου (διαλόγου Ευρώπης-Αμερικής) και προβλέπονται μεγάλες εντάσεις (πολύ μεγαλύτερες από εκείνες για τη διαχείριση των πλεονασμάτων). Ο διάλογος αυτός ξεκίνησε ήδη σε επίπεδο Καταναλωτών με δύο συναντήσεις Ευρωπαίων και Αμερικανών εκπροσώπων του Καταναλωτικού Κινήματος (Ουάσιγκτον - Σεπτέμβρης 1998, Βρυξέλλες - Απρίλης 1999).

Στη συνάντηση των Βρυξελλών που έγινε με τη συμμετοχή κυβερνητικών παρατηρητών και από τις δυο πλευρές, τα ΓΤΤ ήταν το πρώτο και κυριότερο από τα θέματα ασφάλειας τροφίμων που συζητήθηκαν. Με ομόφωνη απόφαση αποφασίσθηκε να επιβληθεί και στις Η.Π.Α. η υποχρεωτική σήμανση των ΓΤΤ (ΤΑCD resolutions, 1999). Αξίζει να αναφέρουμε το σκεπτικό και τη διατύπωση της σοβαρής αυτής απόφασης που θα δώσει στον Ευρωπαίο Καταναλωτή τη δυνατότητα να γνωρίζει τι καταναλώνει και να επιλέγει συνειδητά αυτό που επιθυμεί:

"Γενετικά Τροποποιημένοι Οργανισμοί (ΓΤΟ)"

Επειδή οι Καταναλωτές ενδιαφέρονται για πιθανούς κινδύνους, το περιβάλλον, κοινωνικο-οικονομικές παραμέτρους, θέματα ηθικής και την έλλειψη οφέλους για τους Καταναλωτές, η Επιτροπή Δι-Ατλαντικού Διαλόγου (TACD) καλεί τις κυβερνήσεις των Η.Π.Α. και της Ε.Ε. να θεσπίσουν αποτελεσματικά και υποχρεωτικά κυβερνητικά συστήματα (πρωτόκολλα) έγκρισης για την υγεία και ασφάλεια των Καταναλωτών και την προστασία του περιβάλλοντος.

Τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα πρέπει να προσφέρουν ξεκάθαρα οφέλη για τους Καταναλωτές και να μην προκαλούν ζημιά στον άνθρωπο, τα ζώα ή το περιβάλλον.

Προκειμένου να εξασφαλισθεί στον Καταναλωτή το δικαίωμα της επιλογής, οι κυβερνήσεις πρέπει να απαιτήσουν υποχρεωτική σήμανση όλων των ΓΤΤ και των ΓΤ συστατικών που θα βασίζεται σε πλήρη δυνατότητα ανίχνευσης ΓΤ υλικών σε ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής, επεξεργασίας και διανομής”.

Είναι σημαντικό να υπογραμμίσουμε την τελευταία παράγραφο της απόφασης, όπου φαίνεται ότι το σκεπτικό της Επιτροπής για υποχρεωτική σήμανση δεν στηρίχθηκε στην πιθανή επικινδυνότητα των ΓΤ υλικών, αλλά στο δικαίωμα επιλογής με βάση όλες τις παραμέτρους που ενδιαφέρουν τον Καταναλωτή (όφελος, ασφάλεια, περιβάλλον, κοινωνικο-οικονομικές και ηθικές επιπτώσεις).

Απαιτήσεις του Διεθνούς Καταναλωτικού Κινήματος σε σχέση με τα ΓΤΤ

Σε όλες τις παραπάνω διαστάσεις πρέπει να προστεθεί άλλη μία: η ψυχολογική διάσταση.

Όλοι θέλουμε να νιώθουμε ότι ελέγχουμε τα τρόφιμα που τρώμε. Η κατανάλωση τροφίμων είναι μια πολυδιάστατη διαδικασία. Εν μέρει βιολογική, αισθητική, πολιτισμική, κοινωνική, συναισθηματική. Τα ΓΤ τρόφιμα μοιάζουν με άλογα που καλπάζουν με χονδροκομμένα πέταλα πάνω σαυτόν τον ευαίσθητο συνδιασμό. Κι εμείς οι Καταναλωτές νιώθουμε ντροπιασμένοι γιατί η φαντασίωσή μας ότι ελέγχουμε αυτό που τρώμε θρυμματίστηκε.

Η ΓΜ δεν θα σταματήσει την πορεία της. Έχουν  επενδυθεί τεράστια ποσά  χρημάτων από εταιρείες κολοσσούς που δεν είναι έτοιμες να υποχωρήσουν. Οι εντάσεις των τελευταίων ετών δεν αναμένεται να υποχωρήσουν. Το αντίθετο, μπορεί να κλιμακωθούν. Η κατάσταση είναι εύθραστη Η φοβερή δύναμη των μεγάλων εταιρειών αντιμετωπίζει πλέον έναν αφυπνιζόμενο γίγαντα, τον ενημερωμένο και οργανωμένο Καταναλωτή. Και θα αναμετρηθούν δημόσια, μπροστά στα μάτια όλων μας.

Οι προσδοκίες, οι επιθυμίες μας, οι κλίσεις μας, οι ηθικές μας και οι νοοτροπίες μας θέτουν τις πολιτισμικές παραμέτρους για το είδος του πολιτισμού που επιθυμούμε. Η βιοτεχνολογική επανάσταση θα ωθήσει τον καθένα μας να επανεξετάσει τις βαθειές αξίες της ζωής του. Θα μας κάνει να αναρρωτηθούμε για το σκοπό και το νόημα της ύπαρξής μας. Κι αυτό ίσως νά είναι η σημαντικότερη συνεισφορά της βιοτεχνολογικής επανάστασης.

Το παρόν και το μέλλον των γενετικά τροποποιημένων τροφίμων θα εξαρτηθεί από την αποδοχή τους από τον Καταναλωτή. Το δικαίωμα της πληροφόρησης και το δικαίωμα της επιλογής είναι από τα βασικότερα κατοχυρωμένα δικαιώματα του καταναλωτή. Ο Καταναλωτής δικαιούται να γνωρίζει τι ακριβώς καταναλώνει και ποιες είναι οι επιπτώσεις των διατροφικών επιλογών του στον ίδιο, στο περιβάλλον, στην κοινωνία.  Και είναι έτοιμος να αγωνισθεί σθεναρά για να κατοχυρώσει το δικαίωμα αυτό.

Διεθνείς Καταναλωτικές οργανώσεις που έχουν ασχοληθεί επιστημονικά με θέματα εφαρμογών ΓΜ προβάλουν τις παρακάτω απαιτήσεις σχετικά με την ανάπτυξη ΓΤΤ:

1. Να υπάρχουν σαφή οφέλη για τον Καταναλωτή.

2. Ασφαλή προϊόντα και μέθοδοι παραγωγής για τον άνθρωπο, τα ζώα και το περιβάλλον σε μακροχρόνια οικολογικά αειφορική προοπτική.

3. Επαρκή πρωτόκολλα για αξιολόγηση και παρακολούθηση ΓΤ φυτών από ανεξάρτητα ιδρύματα, πριν την απελευθέρωσή τους στο περιβάλλον.

4. Διαφάνεια στις διαδικασίες έγκρισης και ελεύθερη πρόσβαση των καταναλωτικών οργανώσεων και του κοινού στα αποτελέσματα των ελέγχων.

5. Εκπροσώπηση των συμφερόντων των Καταναλωτών στους δημόσιους οργανισμούς όπου συζητούνται θέματα ΓΜ σε Εθνικό, Ευρωπαϊκό και Διεθνές επίπεδο.

6. Το προϊόν της ΓΜ να μη διαταράσσει την οικολογική ισορροπία, να μην αυξάνει την εξάρτηση από φυτοφάρμακα, να μην αλλάζει τη γενετική ποικιλότητα και να μη λειτουργεί σε βάρος της βιοποικιλότητας ή έχει άλλες, ανεπιθύμητες επιπτώσεις.

7. Να απαγορευθεί η μεταφορά γονιδίων από ανθρώπους και ζώα στα φυτά και το αντίστροφο.

8. Να απαγορευθεί η χρήση γονιδίων σήμανσης (marker genes) που κωδικοποιούν αντοχή στα αντιβιοτικά.

9. Να απαγορευθεί η κατοχύρωση δικαιωμάτων αποκλειστικής χρήσης (πατεντάρισμα) γενετικού υλικού και ζωντανών οργανισμών.

10. Πριν από κάθε εφαρμογή να διερευνώνται σε βάθος όλες οι κοινωνικο-οικονομικές επιπτώσεις για να αποφευχθεί ο κίνδυνος ελέγχου της παγκόσμιας παραγωγής τροφίμων από μικρό αριθμό πολυεθνικών εταιρειών ΓΜ και αγροχημικών.

11. Όλα τα προϊόντα που περιέχουν ΓΤΟ, που παρήχθησαν κάνοντας χρήση ΓΤ συστατικών ή  ΓΤΟ πρέπει να φέρουν στην ετικέτα σχετική σήμανση. Η σήμανση πρέπει να αναφέρει το λόγο της γενετικής τροποποίησης.

Μερικοί ίσως βιαστούν να πουν ότι οι απαιτήσεις των Καταναλωτών είναι υπερβολικές και αδικαιολόγητες. Και ίσως σε ένα βαθμό να έχουν δίκιο. Πρέπει όμως όλοι να συμφωνήσουμε ότι οι φόβοι, οι επιφυλάξεις και τα αυξημένα μέτρα προστασίας που απαιτούν οι Καταναλωτές, μόνο θετικά αποτελέσματα μπορεί να έχουν. Η ασφαλής αξιοποίηση της νέας τεχνολογίας θα λειτουργήσει προς το συμφέρον όλων μας και ιδιαίτερα προς το συμφέρον των ίδιων των εταιρειών ΓΜ.

Όπως σοφά κατέληξε η Επίτροπος (αρμόδια για θέματα Πολιτικής Προστασίας Καταναλωτών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων) κ. Έμα Μπονίνο στην κεντρική εισήγησή της στα πλαίσια του Δι-Ατλαντικού Διαλόγου Καταναλωτών (Απρίλης, 1999): “Η λήψη ικανοποιητικών μέτρων για την κάλυψη των ανησυχιών του Καταναλωτή, θα λειτουργήσει προς το μακροπρόθεσμο συμφέρον των Εταιρειών ΓΜ”.


Βιβλιογραφικές πηγές που αναφέρθηκαν στο κείμενο

De Winter, K. 1998. Viewpoints of consumer organisations to the introduction of novel foods. In: “Effective communication and GM Foods”. Proceedings of the AIR-CAT 5th Plenary Meeting of the EU project on: “Measurements of consumer attitudes and their influence on food choice and acceptability”.

FAO. 1997. Joint FAO/WHO Consultation on “Biotechnology and Food Safety”. FAO Food and Nutrition  Paper No. 61:14-15

Frewer, L. 1998. Perception of risk and benefit and consumer decision making regarding genetically modified foods. In: “Effective communication and GM Foods”. Proceedings of the AIR-CAT 5th Plenary Meeting of the EU project on: “Measurements of consumer attitudes and their influence on food choice and acceptability”.

Nordlee, J. A. et al. 1996. Identification of a Brazil-Nut Allergen in Transgenic Soybeans. New Eng. J. of Med. 668-692.

TACD Resolutions. 1999. Transatlantic Consumer Dialogue resolutions of the Food Safety Working Group. Second TACD Meeting, Brussels, April 23-24, 1999.

Σχόλια
"Ποιος ισχυρίζεται το αντίθετο;"
Επισκέπτης , 2005-04-14 10:47:22
Το κύριο μειονέκτημα των σημερινών βιοτεχνολογικών μεθόδων είναι η ανακρίβεια της τοποθέτησης του καινούργιου γονιδίου ως προς το επίπεδο του χρωμοσώματος αλλά και ως προς τον αριθμό κλώνων (γονιδίων) που θα εισαχθούν στο γονιδίωμα του ξενιστή. Αυτά έχουν ως αποτέλεσμα την κατακόρυφη αύξηση της πιθανότητας επιστατικής δράσης των καινούργιων γονιδίων με αποτέλεσμα την αδρανοποίηση, τροποποίηση, αντικατάσταση των υπάρχοντων γονιδίων ή ακόμη και την δημιουργία καινούργιων. Αν συνυπολογίσουμε οτι οι πρωτεΐνες αλληλεπιδρούν μεταξύ τους σε επίπεδα που αδυνατούμε να υπολογίσουμε και οτι οι αλληλουχίες των ιντρονίων και της ετεροχρωματίνης επηρρεάζουν εμφανώς την αλληλουχία των εξονίων (fractal genomics) τότε αντιλαμβάνεται κάποιος οτι δεν είναι τόσο απλά τα πράγματα ακόμη και για την πιο αθώα μεταφορά γονιδίων. Θα πρέπει να βρεθεί ένας αξιόπιστος τρόπος μεταφοράς γονιδίων ωστε να αντικασταστεί το υποτελές γονίδιο με το επιλεγμένο απο εμάς και να διεξάγονται αναλυτικά πειράματα αξιολόγησης για ορισμένο διάστημα πριν διατεθούν στην γεωργική χρήση. Όποιος δεν συμφωνεί με τις παραπάνω δηλώσεις για οικονομικούς λόγους είναι "οικολογικώς" ασυνείδητος και όποιος διαφωνεί σε επιστημονικό επίπεδο είναι "επιστημονικώς" αναλφάβητος. 
 
Ευχαριστώ πολύ...

Δεν μπορείς να κάνεις σχόλια.
Πρέπει πρώτα να κάνεις Είσοδο ή να Εγγραφείς στο ecocrete.gr εδώ.

Τελευτ. ενημέρωση ( Τρίτη, 08 Φεβρουάριος 2005 )
Τελευταίες δημοσιεύσεις:
Δημοφιλέστερα άρθρα:

Ξ“ΒŒΞ“οŸƒ ôçí Ξ“οŸƒΞ“Ξ…Ξ“Β£Ξ“οŸƒΞ“Β­Ξ“Β©Ξ“οŸ„Ξ“Βž Ξ“Β·Ξ“β€•Ξ“Β±Ξ“Β§Ξ“Β£Ξ“ΒŸΞ“Κ½ ôçò

Ξ’ΞˆΞ“Β­Ξ“Ξ„Ξ“Ξ…Ξ“Β°Ξ“Β§ & Ξ“Β˜Ξ“Β§Ξ“Ξ†Ξ“Β©Ξ“Κ½Ξ“οŸ„Ξ“Βž Ξ“Β…Ξ“Β°Ξ“Β©Ξ“οŸ„Ξ“β€•Ξ“Β©Ξ“Β­Ξ“Ξ‰Ξ“Β­Ξ“ΒŸΞ“Κ½
Είσοδος Χρήστη
Ψευδώνυμο

Κωδικός

Ξέχασες τον κωδικό;
Ξεχάσατε τον κωδικό σας?
Δεν έχετε λογαριασμό ακόμα? Δημιουργήστε τώρα!
Έχουμε 294 επισκέπτες σε σύνδεση
Επισκέπτες: 22272032
ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ:



ΛΑΦΟΝΗΣΙ S.O.S. Πρωτοβουλία Πολιτών για την Προστασία του Λαφονησιού. Συλλογή υπογραφών!

Cavo Sidero
facebook group!



Φουρόγατος 78 Μαρ-Απρ 08
Φουρόγατος 77 Ιαν-Φεβ 08
Φουρόγατος 76 Νοε-Δεκ 07
Φουρόγατος 75 Σεπ-Οκτ 07
Φουρόγατος 74 Ιουλ-Αύ 07
Φουρόγατος 73 Μάι-Ιούν 07
Φουρόγατος 72 Μαρ-Απρ 07
Φουρόγατος 71 Ιαν-Φεβ 07
Φουρόγατος 70 Νοε-Δεκ 06
Φουρόγατος 69 Σεπ-Οκτ 06
Φουρόγατος 68 Ιουλ-Αυ 06
Φουρόγατος 67 Μαι-Ιουν 06
Φουρόγατος 66 Μαρ-Απρ 06
Φουρόγατος 65 Ιαν-Φεβ 06


Οικολόγιο 5. 20.01.2010

Οικολόγιο 4. 27.03.2009

Οικολόγιο 3. 12.10.2008
Οικολόγιο 2. 25.07.2008
Οικολόγιο 1. 10.06.2008


Φυλλάδιο της Οικολογικής Πρωτοβουλίας Χανίων για τις επιπτώσεις από τα κινητά και τις κεραίες


 
Οι εισηγήσεις της Ημερίδας "Προοπτικές βιώσιμης τοπικής ανάπτυξης και μεγάλες τουριστικές επενδύσεις"  9 Δεκ. 2006 στην 5η Συνάντηση του ΟικοΚρήτη

Κίνηση Πολιτών Μεσσαράς για το Περιβάλλον
Κατεβάστε το ενημερωτικό φυλλάδιο για το Διαμετακομιστικό Σταθμό στον κόλπο της Μεσσαράς (.pdf 425k)

ΥΠΟΓΡΑΨΤΕ ΤΗ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΜΕΣΣΑΡΑΣ!
Κατά της εγκατάστασης ενός τεραστίου διαμετακομιστικού σταθμού στον κόλπο της Μεσσαράς στη Νότια Κρήτη!

Η Ημερίδα στη Σητεία (27.2.2006) για τις μεγάλες τουριστικές επενδύσεις στην Ανατολική Κρήτη

 Γήπεδα Γκολφ
• Οι εισηγήσεις της ημερίδας για τα γήπεδα γκολφ
• ΚΑΤΕΒΑΣΤΕ ΕΔΩ ΣΕ ΑΡΧΕΙΟ .doc ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ! (660k)
Γήπεδα Γκολφ: Παραπομπές
Ο Πόλεμος του Γκολφ στην Ιερή Κοιλάδα του Μεξικού

Φράγμα στο φράγμα Αποσελέμη!!!
 
Τα συμπεράσματα της επιστημονικής ημερίδας για το φράγμα στον Αποσελέμη (.doc)
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ - ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ - ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ
Το φράγμα στον Αποσελέμη είναι διάτρητο!

ΠΛΟΗΓΗΣΗ ΣΤΟ ECOCRETE: Στην Κεντρική Σελίδα του ecocrete θα βρεις παραπομπές για τα 60 τελευταία άρθρα. Για να διαβάσεις παλαιότερα άρθρα, πήγαινε στις σελίδες των
οικολογικών ομάδων και στο αρχείο άρθρων όπου μπορείς να τα αναζητήσεις θεματικά. Μπορείς ακόμη να χρησιμοποιήσεις την ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ.
Θα βρεις επίσης πάνω από 700 παραπομπές στη σελίδα ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ


ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ | ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΕΣ ΟΜΑΔΕΣ | ΑΡΧΕΙΟ ΑΡΘΡΩΝ | ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ | ΔΡΑΣΕ ΤΩΡΑ! | ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΔΙΑΚΟΠΕΣ | ΒΙΒΛΙΑ-ΤΥΠΟΣ κ.α.
©2001 - 2004, Ecocrete, All Rights Reserved.
WebSite Created and Hosted by metrovista creative media, Heraklion.